Cad é Fiosrú?
Is comhlacht reachtúil neamhspleách é Fiosrú – Oifig an Ombudsman Póilíneachta – a dhéileálann le gearáin ón bpobal faoi na Gardaí. Bunaíodh é faoin Acht um Póilíneacht, Slándáil agus Sábháilteacht Pobail, 2024, a tháinig i bhfeidhm an 2 Aibreán 2025. Tháinig sé in áit Choimisiún Ombudsman an Gharda Síochána (GSOC).
Déanann Fiosrú measúnú féachaint an dtagann gearán faoina shainchúram dlíthiúil, agus socraíonn sé an bealach cuí chun déileáil leis. Ag brath ar an gcás, féadfar é a chur ar aghaidh lena réiteach, é a fhiosrú nó bearta eile a dhéanamh a cheadaítear faoin dlí. Féadfaidh Fiosrú cásanna áirithe a fhiosrú as a stuaim féin freisin. Ní cuid den Gharda Síochána é.
| Fadhb | An chéad chéim |
|---|---|
| Iompar Garda a chuaigh i bhfeidhm ort nó a chonaic tú | Fiosrú |
| Coir nó baol láithreach | Cuir glao ar 999 nó 112, nó déan teagmháil leis an nGarda Síochána; ní thagann gearán chuig Fiosrú in áit tuairisc éigeandála |
| Cúiteamh as damáiste a rinne na Gardaí | Ní chinneann Fiosrú éilimh chúitimh; faigh comhairle faoin mbealach sibhialta cuí |
| Gearán faoi sheirbhís phoiblí ar nós an FSS | Próiseas gearán na seirbhíse agus, b’fhéidir, Oifig an Ombudsman |
Cé atá in ann gearán a dhéanamh, agus cathain?
Is féidir leat gearán a dhéanamh má chuaigh iompar Garda i bhfeidhm ort go díreach nó má chonaic tú féin é. Is féidir gearán a dhéanamh thar ceann duine eile má thoilíonn an duine sin. I gcás nach féidir leis an duine toiliú a thabhairt, féadfaidh Fiosrú breithniú a dhéanamh ar ionadaí, agus féachfaidh sé ar an ngaol agus ar oiriúnacht an ionadaí. Is féidir le tuismitheoir nó caomhnóir gearán a dhéanamh thar ceann linbh faoi bhun 16 bliana; is féidir le duine 16 bliana d’aois nó níos sine gearán a dhéanamh thar a cheann féin.
Is é 12 mhí ón eachtra an gnáth-theorainn ama. Féadfaidh Fiosrú glacadh le gearán déanach má tá cúis mhaith leis an moill; mínigh an chúis go soiléir. Ní ghlactar le gearáin anaithnide. Déan an gearán gan mhoill más féidir, mar d’fhéadfadh taifeadtaí agus cuimhní finnéithe dul in éag.
Conas gearán a dhéanamh le Fiosrú
- Líon isteach an fhoirm ghearáin ar shuíomh Fiosrú. Is féidir foirm pháipéir a iarraidh tríd an bpost nó gearán a dhéanamh ag stáisiún Gardaí; ní mór don Gharda Síochána gearán a fhaigheann sé a chur ar aghaidh chuig Fiosrú.
- Tabhair dáta, neas-am agus suíomh na heachtra, agus mínigh cad a tharla agus cad a rinne nó nár rinne an Garda. Cuir ainm, uimhir ghualainne, stáisiún nó sonraí feithicle san áireamh más eol duit iad. Ní gá ainm an Gharda a bheith ar eolas agat chun gearán a dhéanamh.
- Luaigh finnéithe agus coinnigh ábhar ábhartha, mar shampla grianghraif, físeán, teachtaireachtaí, taifid leighis nó nótaí a rinneadh ag an am. Mínigh aon ghortú nó cóireáil agus cuir cóipeanna de dhoiciméid ábhartha leis más féidir.
- Coinnigh cóip den fhoirm agus den ábhar tacaíochta. Má tharla an eachtra breis agus 12 mhí ó shin, mínigh cén fáth ar cuireadh moill ar an ngearán.
Deir Fiosrú go bhfuil moilleanna ann faoi láthair agus é ag cinneadh an bhfuil gearáin inghlactha. Iarrann sé ar ghearánaigh an oiread eolais ábhartha agus is féidir a thabhairt. Is féidir leis an Oifigeach Rochtana cabhrú le riachtanais inrochtaineachta nó phraiticiúla; féach ar shuíomh Fiosrú chun na sonraí teagmhála reatha a fháil.
Cad a tharlaíonn tar éis an ghearáin?
Déanann Fiosrú measúnú ar dtús féachaint an bhfuil an gearán inghlactha faoin dlí agus faoina shainchúram. D’fhéadfadh sé tuilleadh eolais a iarraidh ort. Má chinneann sé nach féidir leis déileáil leis an ngearán, ba cheart dó na cúiseanna a chur in iúl duit; deir Fiosrú gur féidir athbhreithniú ar chinneadh neamh-inghlacthachta a iarraidh.
Má ghlactar leis an ngearán, braitheann an chéad chéim eile ar na fíricí agus ar thromchúis an ábhair. Féadfar roinnt gearán a chur ar aghaidh lena réiteach; féadfaidh Fiosrú gearáin eile a fhiosrú. D’fhéadfadh taifid agus fianaise a bhailiú agus labhairt leis na daoine lena mbaineann a bheith i gceist. Athraíonn fad agus próiseas na n-imscrúduithe. Ní hionann imscrúdú agus breith go bhfuil duine ciontach. Deir Fiosrú go gcoimeádfaidh sé gearánaigh ar an eolas de réir mar a théann an cás ar aghaidh.
D’fhéadfaí eolas i do ghearán a roinnt leis an nGarda Síochána agus leis an nGarda lena mbaineann más gá chun déileáil leis an ngearán nó é a fhiosrú. Léigh fógra príobháideachais Fiosrú sula seolann tú eolas íogair. Má cheapann tú go ndearnadh coir nó go bhfuil duine i mbaol láithreach, cuir scéala ar leithligh chuig na Gardaí nó na seirbhísí éigeandála.
Cad nach féidir le Fiosrú a dhéanamh?
Is comhlacht gearán agus maoirseachta é Fiosrú, ní cúirt ná comhairleoir dlí pearsanta. Ní chinneann sé éileamh ar chúiteamh airgid as damáiste maoine, agus ní féidir leis toradh araíonachta nó coiriúil ar leith a ráthú. Is faoin Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí atá ionchúisimh choiriúla, de réir an phróisis agus na fianaise is infheidhme.
Tá Fiosrú cuntasach don Oireachtas, ach ní chinneann TDanna toradh gearáin aonair. Chun tuilleadh a fhoghlaim faoin ngrinnscrúdú poiblí, léigh an treoir archomhlachtaí cuntasachta in Éirinn.